Monumentale Antoniuskerk krijgt tweede leven als beeldenmuseum
De kerk van de Heilige Antonius van Padua in het Achterhoekse buurtschap Kranenburg is begonnen aan een tweede leven. Nadat het neogotische rijksmonument wegens teruglopend kerkbezoek werd gesloten, is het sinds de zomer van 2000 een museum voor heiligenbeelden. De wisselende exposities trekken jaarlijks ruim 6.500 bezoekers. “Heiligenbeelden horen hier thuis, dit is hun plaats.”
De Antoniuskerk is de oudste nog bestaande kerk van de beroemde architect Pierre Cuypers. Nadat hij de - in 1944 verwoeste - Sint-Salvator Kerk in Oeffelt had ontworpen, wijdde Cuypers zich in 1856 aan de Kranenburgse kerk. Na bijna tien jaar bouwen kon de aartsbisschop van Utrecht het neogotische godshuis in 1867 inwijden. Cuypers zou nadien nog bijna zestig kerken bouwen, waarvan zeven in Gelderland.
Na de Tweede Wereldoorlog ontstond een trek van katholieke Kranenburgers naar het overwegend hervormde dorp Vorden. Dat was in de jaren zestig aanleiding tot de bouw van de Christus Koning Kerk. Mede daardoor liep het misbezoek in Kranenburg geleidelijk terug. Kwamen er vroeger tot driehonderd mensen, in de jaren negentig ging het meestal om tientallen.
“Het was duidelijk dat er geen plaats was voor twee katholieke kerken”, zegt Bart Hartelman, voorzitter van de Stichting Vrienden van de Kerk op de Kranenburg (VKK). Die stichting telt zeven bestuursleden en ongeveer zeventig vrijwilligers die in de kerk als gastheer of –vrouw optreden. Hartelman: “De stichting stelt zich ten doel de kerk in stand te houden. We mogen allerlei activiteiten organiseren zolang we de waardigheid en het gewijde karakter van de kerk maar niet aantasten.”
Toen eenmaal duidelijk was, dat er één kerk dicht moest, heeft een parochiële adviescommissie zich in 1998 gebogen over de vraag welke kerk het zou worden. Na rijp beraad is de keuze op de Antoniuskerk gevallen. Een flinke klap voor de Kranenburgers, temeer omdat de kerk al meer dan 130 jaar een zeer zichtbaar onderdeel van de gemeenschap is. Bovendien hebben op dezelfde grond al sinds het begin van de achttiende eeuw kerkgebouwen gestaan.
Hartelman heeft begrip voor het besluit. “Dit is de mooiste kerk van de twee, maar ook erg duur in het onderhoud. Voor het hier warm is, ben je heel wat collectes kwijt. De kerk is nu wel gesloten voor regulier gebruik, maar niet aan de eredienst onttrokken. Er vinden nog steeds erediensten plaats op verzoek. Meestal gaat het om huwelijken en begrafenissen.”
Gefronste wenkbrauwen
Na het besluit tot sluiting heeft de adviescommissie een werkgroep in het leven geroepen, waarvan ook Hartelman deel uitmaakte. Doel was zich te beraden op de toekomst van de kerk. “We hebben eerst gekeken of er voldoende draagvlak was om het gebouw te behouden”, zegt Hartelman. “Er kwamen veel meer positieve reacties dan verwacht. In totaal kregen we tussen de 500 en 600 steunbetuigingen, inclusief toezeggingen tot financiële steun.”
Vervolgens bestudeerde de werkgroep de verschillende mogelijkheden om de kerk open te houden. “Een optie was het houden van concerten”, zegt Hartelman, “maar die kun je niet elke week houden.” Een van de adviseurs, Harry van Rijn die in Vorden een promotiebureau runde, kwam toen met het idee van een beeldenmuseum. Hartelman: “Er werden aanvankelijk wat wenkbrauwen gefronst, maar niemand kon iets beters bedenken.” Achteraf vindt Hartelman het een goede keuze. “Heiligenbeelden horen hier thuis, dit is hun plaats. Ze kunnen ook in gewone musea worden tentoongesteld, maar in een kerk komen ze beter tot hun recht.”
Dankzij donaties kon de kerk ongeveer duizend beelden overnemen van de Vlaamse verzamelaar Leo Franck. “Dat was een mooi begin”, zegt Hartelman. “Een deel van die collectie hebben we gehouden, de rest is verkocht om weer andere beelden te kunnen aanschaffen. Daarnaast zijn we kloosters gaan aanschrijven met het verzoek beelden te kunnen overnemen of in bruikleen te krijgen. Momenteel betrekken we onze beelden op drie manieren: kopen, schenking en bruikleen.”
Gezonde nieuwsgierigheid
De kerk beschikt inmiddels over ongeveer zevenhonderd heiligenbeelden, die allemaal staan beschreven in een zelf ontwikkeld computerprogramma. De grote beelden worden permanent tentoongesteld, kleinere beelden rouleren. Hartelman: “De afgelopen jaren hebben we exposities georganiseerd rond specifieke thema’s als kruisbeelden, iconen, Mariadevotie, en liturgische gewaden en voorwerpen. In 2005 zal het pausschap centraal staan.”
Afgelopen december organiseerde de kerk bovendien voor de vijfde keer een speciale expositie van kerstgroepen uit de hele wereld. De ongeveer driehonderd groepen zijn afkomstig uit privé-collecties van verzamelaars. Een bijzonder onderdeel van de expositie vormde een verzameling eieren die met iconen en kersttaferelen zijn beschilderd en afkomstig zijn uit Oost-Europa. Absoluut hoogtepunt was echter het tableau ‘Bethlehem in kersttijd’, dat tijdelijk is afgestaan door de St. Willibrorduskerk in Vierakker, bij Vorden. Het tableau is omstreeks 1930 door een Spaanse kunstenaar gemaakt.
Inkomsten krijgt het museum enerzijds van de ongeveer 550 donateurs en anderzijds uit de entree van de 6.500 mensen die het museum jaarlijks bezoeken. “De bezoekers zijn overigens niet alleen katholieken die uit nostalgische overwegingen komen”, zegt Hartelman. “Er komen ook veel protestanten uit gezonde nieuwsgierigheid kijken. We proberen hun zoveel mogelijk uitleg te geven over de heiligen en ze ervaren hun bezoek meestal als zeer verhelderend.”
Het behoud van de monumentale Antoniuskerk is voor de nabije toekomst verzekerd. Hartelman: “Het is koffiedik kijken hoelang we het museum kunnen voortzetten. Tot nu toe merk ik in elk geval dat veel bezoekers erg dankbaar zijn dat we dit kerkelijk-cultureel erfgoed op deze manier kunnen behouden.”
Museum voor Heiligenbeelden
Adres: Ruurloseweg 101, Kranenburg
Website: www.kerkleven.nl/vkk/vkh.htm
Verschenen in februari 2005 in: Venster (Stichting Oude Gelderse kerken)
- Home
- Artikelen
- Boeken
- Webteksten
- Debatverslagen
- Jaarverslagen
- Eindredactie
- Research
- Profiel
- Opdrachtgevers
- Contact
