Machiel van Zanten • freelance journalist/tekstschrijver/eindredacteur. Artikelen, brochures, webteksten, jaarverslagen over onder andere onderwijs, wetenschap, (gezondheids)zorg, ict, welzijn en cultuur. Ooij/Nijmegen, Gelderland

Van belastingambtenaar tot Tarzan-verzamelaar

Als kind las hij de hele bibliotheek uit vóór hij aan Tarzan begon. Nu verzamelt Eef Nulden (73) romans van de jungleheld en andere boeken van en over diens schepper, Edgar Rice Burroughs. En hoewel Nulden zijn collectie “geen inbraak waard” noemt, is hij er elke dag mee bezig.

“Ik weet het nog goed”, zegt Eef Nulden, belastingambtenaar in ruste, in zijn huiskamer in Zutphen. “Het was begin jaren negentig. Ik lag ‘s avonds in bed te lezen en had zachtjes de radio aan. Het was een KRO-programma, waarin mensen oproepen konden doen. Er kwam een man die op zoek was naar het boek Tarzan en het verloren keizerrijk. Ik realiseerde me dat dat de enige Tarzan-titel was die ik nooit had gelezen. Vanaf dat moment ben ik Tarzan-boeken gaan zoeken, vooral op boekenmarkten en in antiquariaten. Ook heb ik contact gelegd met andere Tarzan-verzamelaars. En toen ik in 1993 met de VUT ging, vond ik het verzamelen een mooie manier om niet achter de geraniums te hoeven zitten.”

Zoals al zijn tijdgenoten had Nulden als kind heel wat titels van de jungleheld verslonden. “Ik las graag en zeg altijd: mijn vader heeft me de techniek van het lezen bijgebracht, mijn moeder de liefde voor het lezen. Als kind had ik al snel alle bibliotheekboeken uit. Een bibliothecaris raadde aan om een boek over Tarzan te lezen.” De gespierde held moet veel indruk hebben gemaakt op de jonge Nulden. “Onbewust is de figuur van Edgar Rice Burroughs (zie kader) altijd bij me geweest. Toen hij in 1950 stierf, heb ik een overlijdensbericht uit de krant geknipt. Dat heb ik jaren in mijn portemonnee met me meegedragen.” Nu leest hij de Tarzan-boeken nog steeds. “Ik heb ze allemaal herlezen, maar het is niet zo dat er elke dag in kijk. Het is nu voldoende dat ik ze in mijn nabijheid heb.”

Natuurlijk zijn de boeken een vorm van jeugdsentiment, maar Nulden is vooral gegrepen door de schijnbaar onbegrensde fantasie van de auteur. Burroughs’ verhalen verschenen in de eerste helft van de vorige eeuw, toen veel van onze tegenwoordige kennis nog niet voorhanden was. Dat gaf hem carte blanche om zelf te gaan fantaseren. Hij schreef niet alleen over het leven op andere planeten, maar ook over de binnenwereld van de aarde. Verder verzon hij wezens die bijvoorbeeld half mens en half reptiel waren, en ontwikkelde hij een complete taal van de grote apen. Nulden: “In die zelfverzonnen taal betekent ‘Tar’ wit en ‘zan’ huid. Tarzan betekent dus: witte huid.”

Kroegbaas

Nulden verzamelt vooral de romans over Tarzan en dan hoofdzakelijk gebonden, Nederlandstalige uitgaven. “Alleen van de ongeveer dertig titels die nooit zijn vertaald, koop ik Engelstalige edities.” Stripboeken en films interesseren Nulden minder. “Wel zoek ik zoveel mogelijk informatie over Burroughs. Ik heb verschillende biografieën en een ‘Burroughs cyclopedia’, maar ook de oorlogsroman Pearl Harbor Murders, waarin Burroughs zelf een hoofdrol speelt. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij namelijk militair correspondent op Hawaii.”

Een van de mooiste boeken die Nulden heeft was tevens een van de eerste die hij kocht: een gebonden editie van Prinses van Mars. “Op een boekenmarkt in Apeldoorn zag ik het liggen. Ik wist dat ik dat boek niet had en kocht het zonder het in te kijken. Bij thuiskomst bleken het drie boeken in één, in tweekoloms opmaak. Ik weet nu dat het een vrij zeldzame uitgave is. Ik ken maar twee andere mensen die dit boek hebben. Het was echt beginnersgeluk.”

Hoewel de waarde van de verzameling betrekkelijk is - ”geen inbraak waard” - praat Nulden er met passie over. Hij is er dan ook bijna elke dag mee bezig: bladeren in de collectie, boekenmarkten bezoeken, contacten leggen, dubbele exemplaren ruilen. Hij kan geen stad bezoeken zonder tenminste één antiquariaat binnen te lopen. “Ik ben ook lid van de Lord Lister Klub Nederland, een vereniging van verzamelaars van triviaalliteratuur. Het leuke is dat je allerlei typen mensen ontmoet. Ik ken ongeveer dertig Burroughs-verzamelaars in Nederland: van een kroegbaas tot echte intellectuelen. ” Daarnaast schrijft Nulden zo nu en dan over Burroughs, bijvoorbeeld voor het blad van de Stichting ‘t Oude Kinderboek in Zutphen, waarvoor hij ook vrijwilligerswerk doet.

Aparte bankrekening

Om greep te houden op zijn verzameling heeft Nulden een gedetailleerde zoeklijst gemaakt, waarop alle Nederlandstalige Tarzan-titels per uitgever zijn gerangschikt. Van elke titel staat aangegeven welke titels Nulden al heeft en in welke staat het boek is: wel of geen stofomslag, een al of niet beschadigd exemplaar. “Die lijst neem ik zelf mee naar boekenmarkten, maar ik geef hem ook aan handelaren. Zo weten ze precies wat ik nog zoek.”

Het geld dat hij aan zijn verzameling spendeert, staat op een aparte bankrekening, zodat de dagelijkse uitgaven niet in de knel komen. “Daarnaast heb ik limieten in mijn hoofd die per uitgave verschillen. En soms bepaalt het moment van de dag wat ik uitgeef. Als ik een hele dag op een boekenmarkt loop en nog niets heb gekocht, heb ik meer over voor een leuk exemplaar.”

Over de toekomst van zijn collectie heeft hij nog nauwelijks nagedacht, “al besef ik dat het bejaardenhuis dichterbij is dan het jeugdinternaat”. Een deel zal te zijner tijd waarschijnlijk naar de Stichting ‘t Oude Kinderboek verhuizen, “de rest zal wel in de verkoop gaan”. De afbouw zal Nulden weinig moeite kosten. Nu al bekijkt hij zijn collectie soms met enige gêne. “Ik kom uit een arbeidersgezin en geld voor boeken was er vroeger niet. Ik denk wel eens: ik geef zoveel geld uit aan boeken terwijl er zo veel mensen aan de onderkant van de samenleving leven. Is dat wel de bedoeling? Als ik onverhoopt zelf in financiële problemen kom, zal ik de hele collectie zonder aarzelen de deur uit doen.”

Edgar Rice Burroughs (1875-1950) schreef in 1911 zijn eerste verhaal, Under the Moons of Mars, dat als feuilleton werd gepubliceerd in een pulptijdschrift. Vanaf dat moment werd Burroughs, die tot dan toe allerlei baantjes had gehad, fulltime schrijver. In 1912 publiceerde hij Tarzan of the Apes. De jungleheld was meteen een hit en zou nog tientallen andere avonturen beleven. Hoewel Burroughs ook science-fictionverhalen en westerns schreef, is hij bij het grote publiek bekend gebleven als de bedenker van Tarzan. Als een van de weinige buitenlandse romanfiguren is Tarzan doorgedrongen tot de Dikke van Dale, in de betekenis van: ‘gespierde man (vaak met de bijgedachte aan een geringe intelligentie)’. In Amerika zijn een stad (in Texas) en een wijk (in Los Angeles, Californië) naar Tarzan vernoemd. Zijn geestelijke vader is geëerd met een Burroughs-krater op de planeet Mars.

Verschenen in: Inkt! (de glossy voor liefhebbers van lezen) in september-oktober 2009.