De boekhandelaar en de antiquaar - Nijmegen
De een wist al op de lagere school dat hij boeken wilde verkopen, de ander koos voor het boekenvak om niet voor de klas te hoeven staan. Beiden zijn al meer dan twintig jaar gezichtsbepalend in Nijmegen. Een gesprek over hypes, koffiezetten en de onzekere toekomst.
“We zijn heel idealistisch begonnen, vonden dat de hele wereldliteratuur in goedkope edities voor iedereen toegankelijk moest zijn.” In het voorjaar van 1986 opende Berend Immink het antiquariaat Verzameld Werk, in het centrum van Nijmegen. Hij startte de winkel samen met studiegenoot en vriend Han Rouwenhorst. Beiden hadden na hun studie Nederlands tijdens een stage vastgesteld dat ze niet in de wieg gelegd waren voor het leraarschap. Immink: “We waren allebei gepassioneerde lezers en verzamelaars, een antiquariaat leek een logische keuze.”
Verzameld Werk had een inventaris van ongeveer dertigduizend boeken. De inkoop liep meestal via kennissen en collega-antiquaren. Maar soms was het spectaculairder. Immink: “Op een ochtend stond in het portaal voor onze winkel een doos vol oude Libelle’s. Tot onze verbazing zat onderin een zeventiende-eeuws boek, De betoverde wereld van Balthasar Bekker. Dat hebben we voor 600 tot 700 gulden verkocht zonder dat we de onbekende schenker ooit hebben kunnen bedanken.”
Na krap vijftien jaar verhuisde Verzameld Werk in 2000 naar een knus kantoortje in Nijmegen-Oost, een populaire woonwijk net buiten het centrum. Immink: “We waren steeds verder opgeschoven van goedkope naar bijzondere edities. Onze kopers waren niet meer toevallige voorbijgangers, maar mensen die onze catalogus ontvingen en vervolgens telefonisch of via e-mail bestellingen plaatsten. Daarvoor hoef je niet in het stadscentrum te zitten, waar de huren en verzekeringspremies veel hoger zijn.” Compagnon Rouwenhorst is inmiddels vertrokken, Immink heeft nog maar vierduizend titels en Verzameld Werk is de facto een verzendantiquariaat.
Lagere school
Op minder dan vijf minuten loopafstand zit boekhandel Augustinus, al sinds 1981 in handen van Paul Schipperheijn. Hij bestiert de winkel met zijn vrouw en vier parttimers. “Volgens mijn moeder zei ik al op de lagere school dat ik een eigen boekhandel wilde”, zegt hij. Saillant detail is dat Schipperheijns vader op de middelbare school een beroepskeuzetest had gedaan. “Daar was uitgekomen dat hij ook boekhandelaar moest worden. Maar in die tijd was dat niet haalbaar. Na een opleiding als drukker is hij verkoper bij een melkfabriek geworden.”
Schipperheijn junior wist zijn droom wél te realiseren. Na zijn havo-examen ging hij aan de slag bij de Nijmeegse uitgever Gottmer. Op zoek naar meer dynamiek stapte hij over naar een boekhandel: eerst alleen in de avonduren, later fulltime. Kort daarna hoorde hij via zijn vader dat de eigenaar van boekhandel Augustinus ermee wilde stoppen. “Ik ben drie of vier keer met die man wezen praten en heb uiteindelijk de stap gezet: sinds 1981 heb ik mijn eigen boekhandel, precies zoals ik als kind wilde.”
De beide heren hebben slechts sporadisch contact. “Een paar keer per jaar verwijs ik mensen naar Berend”, zegt Schipperheijn, “meestal als ze een titel zoeken die niet meer leverbaar is.” “Dat merk ik inderdaad”, bevestigt Immink, die zelf hooguit eens per jaar klanten naar Augustinus stuurt. “Bijvoorbeeld als ze op zoek zijn naar een boek waarvan net een nieuwe, goedkope editie is verschenen.”
Lampenwinkel
Zijn er momenten dat ze elkaar benijden? “Jahaa!”, roept Immink. “Paul kan veel beter zijn inkoop plannen, ik ben afhankelijk van wat zich aandient. En als ik dan een goed boek heb, kan ik het maar één keer verkopen, terwijl ik misschien wel tien of twintig bestellingen heb.” “Ik kan inderdaad profiteren van hypes”, erkent Schipperheijn, “maar daar staat tegenover dat ik steeds meer concurrentie krijg. De nieuwste Tolkien of Harry Potter ligt ook bij V&D en Albert Heijn.”
Schipperheijn kan zich niet voorstellen ooit antiquaar te worden. “Ik heb helemaal niets met tweedehands boeken”, had hij zich al aan het begin van het gesprek laten ontvallen. “Bovendien houd ik van de drukte in een winkel, het contact met klanten en collega’s, bijzondere periodes zoals rond Kerst en Sinterklaas. Ik zie me zelf eerder in een andere winkel dan een antiquariaat.” In een meubelzaak of lampenwinkel dan? Verontwaardigd: “Een lámpenwinkel!? Nu ga je wel erg ver. Laten we zeggen dat ik me niet kan voorstellen dat ik alleen via de telefoon of e-mail contact met mijn klanten zou hebben.”
“Mijn bestaan is inderdaad volstrekt solitair”, reageert Immink. “Maar daardoor ga ik wel enorm efficiënt met mijn tijd om. In het centrum hadden we continu inloop en was ik zoveel tijd kwijt met - sorry dat ik het zeg - lúlverhalen en koffiezetten dat ik nauwelijks toekwam aan boeken beschrijven. Nu is het misschien minder gezellig, maar doe ik veel meer!”
Schipperheijn verduidelijkt zijn standpunt. “Gisteren stond ik met een boekentafel over suïcide op een GGZ-bijeenkomst. Ik pik de lezingen mee, praat met hulpverleners, hoor wat mensen bezighoudt. Een ander voorbeeld: doordat ik in een woonwijk zit, komen er vaak jonge moeders. Hun eerste uitje na de bevalling is samen met hun baby naar de boekwinkel. Zo heb ik via mijn boeken een best diepgaand contact met mensen. Dat zou ik niet willen missen.” Toch heeft ook Immink betekenisvolle contacten. “Een ruig voorbeeld: een tijdje geleden kreeg ik een mailtje van een klant: ‘Als je dit leest, ben ik er niet meer.’ Ik wist dat die man ziek was en vond het heel bijzonder dat hij juist aan mij wilde laten weten dat hij stervende was.”
Webshop
Hoe verschillend hun aanpak ook is, over één ding zijn ze het eens: het zijn spannende tijden voor het boekenvak. Lezen moet concurreren met steeds meer andere vrijetijdsactiviteiten en de lezers vergrijzen. Hoe ziet de toekomst eruit? Zowel de antiquaar als de boekhandelaar is gematigd optimistisch. Immink: “De gemiddelde leeftijd van mijn klanten ligt tussen de zestig en zeventig. Best zorgwekkend, ja. Daar staat tegenover dat ik vroeger alleen aan Nijmeegse winkelgangers verkocht en nu, via internet, aan de hele wereld.”
En kan Augustinus als zelfstandige boekhandel overleven? Schipperheijn: “Ik heb me net aangesloten bij Libris. Vanwege de betere marges, de mogelijkheid om aan te haken bij hun webshop en de ondersteuning op het gebied van promotie. Maar ik heb niet het gevoel dat ik mijn vrijheid inlever. Of ik er over 25 jaar nog ben? Je moet er als ondernemer vertrouwen in hebben. Voor mij geldt: ik zal nooit een Bruna-winkel worden. Het is óf een zelfstandige winkel óf geen winkel.”
www.antiquariaatverzameldwerk.nl
www.boekhandelaugustinus.nl
Verschenen in: Inkt! (de glossy voor liefhebbers van lezen) in juli-augustus 2009.
- Home
- Artikelen
- Boeken
- Webteksten
- Debatverslagen
- Jaarverslagen
- Eindredactie
- Research
- Profiel
- Opdrachtgevers
- Contact
