De boekhandelaar en de antiquaar - Zutphen
Ze zijn beiden via een omweg in het boekenvak beland. Eenmaal in de zestig hebben ze allebei het gevoel dat ze de juiste keuze hebben gemaakt. Maar ze zouden het de volgende generatie niet meer aanraden.
Een "gedreven lezer" was Jaap Deen (61) altijd al. Toen hij als 25-jarige gevraagd werd te komen werken in zijn favoriete boekwinkel in Bussum hoefde hij niet lang na te denken. Hij zegde zijn baan in de chemische industrie op en begon. Na die eerste boekhandel volgden overstappen naar Van Ditmar in Amsterdam, Bijleveld in Utrecht en Heinen in Den Bosch. "Ongeveer vijftien jaar geleden heb ik in Zutphen Van Someren en Ten Bosch overgenomen, een zelfstandige boekhandel die al sinds 1844 bestaat, aangesloten bij de Libris-groep."
Ook Willem Oving (64) kwam van elders. Opgeleid als socioloog werkte hij twintig jaar als ambtenaar: eerst in Amsterdam, later in Voorburg en Alkmaar. “Daarna ben ik de tweedehandsboekenwereld ingerold. Een handelaar op het Spui stopte en ik kon zijn hele voorraad voor bijna niets overnemen. Ik ben eerst op markten gaan staan. Een jaar of tien geleden ben ik ook gaan verkopen via mijn winkel in Zutphen, die ik met twee andere antiquaren deel. Nu, in mijn veertiende boekenjaar, kan ik zeggen dat dit het leukste deel van mijn carrière is. Ik kan veel meer genieten van een paar honderd euro die ik contant op een markt verdien dan van duizend euro die ik, via een storting, krijg voor een week in loondienst."
Haat-liefdeverhouding
Deens winkel is een literaire, algemene boekhandel, die streeft naar kwaliteit. "Ik probeer te zorgen voor een bijzonder aanbod. We hebben veel literatuur en geschiedenis, maar ook een goede collectie muziek en architectuur. Die onderwerpen hebben mijn persoonlijke interesse, waardoor ik mijn klanten goed kan adviseren." Ook bij Oving weegt persoonlijke affiniteit zwaar. Hij heeft in zijn antiquariaat ongeveer vierduizend schaakboeken en daarnaast veel literatuur, geschiedenis en poëzie. "Ik zou het liefst alles wat ik inkoop zelf houden. Vorige week heb ik een hele partij voor 700 euro aan een collega verkocht, maar toch was ik niet vrolijk. Ik vind het eigenlijk heel erg dat ik die boeken moet verkopen om in mijn bestaan te voorzien." Deen heeft dat probleem niet. "In 99,9 procent van de gevallen kan ik een verkocht boek opnieuw bestellen."
Deen houdt van zijn winkel. Van de dynamiek en het contact met klanten. "Veel contacten zijn oppervlakkig, maar er ontstaan ook diepgaandere relaties en zelfs vriendschappen. Als eigenaar heb ik een grote verantwoordelijkheid om te zorgen dat de winkel blijft draaien, dat mijn vier medewerkers hun boterham blijven verdienen en dat het bedrijf economisch gezond is, maar dat is me altijd goed gelukt."
Oving heeft een haat-liefdeverhouding met zijn zaak: "Ik verdraag niet meer dan twee dagen winkel per week." Liever staat hij op straat: elke vrijdag op het Spui, daarnaast op boekenmarkten in heel Nederland. "Met mijn vrouw organiseer ik bovendien elk jaar een boekenmarkt op de IJsselkade. Dit jaar vindt de twaalfde editie plaats." Achter zijn kraam is Oving de baas: ik kan mooie boeken tonen, adviseren over een goede aankoop en onderhandelen over de prijs. Als het rustig is, wil ik ook nog wel eens wat theater maken. Dan roep ik halfabsurdistische dingen als ‘Sikkels klinken, sikkels blinken. Het licht is sneller dan het geluid, hoe kan het dan dat in Starings gedicht ‘klinken’ eerder komt dan ‘blinken’?"
Oving ziet echter "een niet te loochenen trend dat de live verkoop verschrikkelijk terugloopt" en moet dus zoeken naar een geschikte mix van verkoopkanalen. Helaas voor hem hoort ook internet daarbij. "Ik heb een geweldige weerzin tegen de webhandel. Door het internet word je als handelaar een slaaf van de klant: het enige wat je doet is zijn bestelling uitvoeren." Deen heeft minder moeite met het web. "We hebben een schaduwsite onder de Libris-site. We krijgen nog niet zoveel bestellingen via het web. Daarom willen we dit jaar onze voorraad beter ontsluiten."
Oving noemt internet als verkoopkanaal "griezelig" en wordt "bloednerveus" van elke bestelling via het net omdat hij van de meeste boeken niet weet waar ze precies staan. "Ik heb ruim 20.000 boeken, verdeeld over vijf opslagruimtes. Daarnaast heb ik het huis vol, de auto vol en natuurlijk de winkel. Ik heb meer dan eens een boek zelf moeten kopen omdat het bij mij besteld was en ik mijn eigen exemplaar niet kon vinden."
Adagium
De beide boekhandelaren lopen regelmatig bij elkaar binnen, maar zouden niet willen ruilen. Oving: "Ik ben commercieel te zwak." Deen: "Het in- en verkopen van oude boeken is een kunde die ik niet beheers." Oving: "Jaap móet wel commercieel zijn. Hij moet bijvoorbeeld literaire thrillers verkopen. Ik wil daar niets mee te maken hebben. Als ik ze toevallig binnenkrijg, verkoop ik ze meteen door aan een collega. Ik leg me toe op boeken die een ander niet heeft. Helaas zijn die vaak onverkoopbaar."
Deen erkent dat bestsellers de kurk zijn waarop een boekwinkel drijft. "Maar we doen méér. Wij zijn de enige boekhandel van deze omvang in Zutphen, dat schept een zekere verantwoordelijkheid. Als ik bijvoorbeeld een Nederlands debuut niet in mijn winkel leg, is de kans groot dat mensen het elders in de stad ook niet tegenkomen. We organiseren ook non-fictielezingen van mensen als Luuk van Middelaar en Vincent Icke. Die zijn zeer succesvol. Het lijkt erop dat je, naarmate je de lat hoger legt, meer respons krijgt. Laat zien waarvoor je staat en buig niet voor je publiek is dan ook mijn adagium."
Hoewel ze met liefde over hun vak verhalen, zijn beide handelaren sceptisch over de toekomst. Oving: "De webhandel treedt steeds meer in de plaats van de live verkoop. Ik denk dat Zutphen over tien jaar geen enkel antiquariaat meer heeft." Deen: "Ik zie drie bedreigingen: internet, het e-book en de economische crisis. Er zal de komende jaren een schifting onder boekwinkels plaatsvinden. Ik ben zo eigenwijs om te denken dat wij het - omdat we inzetten op kwaliteit - wel redden, maar dat denken anderen waarschijnlijk ook. Tot we met de waarheid om de oren worden geslagen."
Zou Deen anno 2010 een jongeman van 25 adviseren zijn baan op te zeggen voor een carrière in het boekenvak? "Ik zou volmondig 'ja' willen zeggen omdat ik me niets leukers kan voorstellen. Maar de toekomst is zo onzeker, niemand weet hoe we er over tien jaar voorstaan." Oving zou een jonge hond "absoluut niet" adviseren een antiquariaat te beginnen. "Het biedt onvoldoende bestaansbasis. Als je een hekel aan iemand hebt, moet je zeggen: ga jij maar in de boekenhandel."
www.boekhandelsomerentenbosch.nl
www.boekenvreugd.nl
Verschenen in: Inkt! (de glossy voor liefhebbers van lezen) in maart-april 2010.
- Home
- Artikelen
- Boeken
- Webteksten
- Debatverslagen
- Jaarverslagen
- Eindredactie
- Research
- Profiel
- Opdrachtgevers
- Contact
